Πριν ζητήσουμε από ένα παιδί να σέβεται τον κόσμο, πρέπει να αναρωτηθούμε τι κόσμο του μαθαίνουμε να σέβεται εμείς.

Υπάρχει κάτι που με προβληματίζει όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια.

Βλέπω γονείς που αγαπούν πραγματικά τα παιδιά τους. Που ενδιαφέρονται για το σχολείο τους, για τις δραστηριότητές τους, για το μέλλον τους. Που θέλουν να αποκτήσουν γνώσεις, ξένες γλώσσες, δεξιότητες, αυτοπεποίθηση.

Και όμως, πολλές φορές λείπει κάτι θεμελιώδες.

Κάτι που δεν βαθμολογείται στο σχολείο.

Δεν μετριέται με εξετάσεις.

Δεν αγοράζεται με ιδιαίτερα μαθήματα.

Και δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κανένα πτυχίο.

Η ηθική νοημοσύνη.

Η ικανότητα, δηλαδή, να αντιλαμβάνομαι ότι δεν υπάρχω μόνο εγώ.

Ότι οι πράξεις μου επηρεάζουν ανθρώπους γύρω μου.

Ότι έχω δικαιώματα, αλλά έχει και ο άλλος.

Ότι μπορώ να είμαι ελεύθερος χωρίς να εισβάλλω στην ελευθερία του διπλανού μου.

Ότι ο σεβασμός δεν είναι κάτι που απαιτώ.

Είναι πρώτα κάτι που προσφέρω.

Και αυτό δεν ξεκινάει στο σχολείο.

Δεν ξεκινάει στον αθλητικό σύλλογο.

Δεν ξεκινάει όταν το παιδί γίνει έφηβος.

Ξεκινάει από το σπίτι.

«Παιδί είναι… άσ’ το να χαρεί»

Πόσες φορές έχουμε ακούσει αυτή τη φράση;

Ένα παιδί τρέχει ανάμεσα στα τραπέζια ενός εστιατορίου.

Φωνάζει.

Χτυπάει πράγματα.

Ενοχλεί ανθρώπους που κάθονται δίπλα.

Οι γονείς συνεχίζουν αμέριμνοι τη συζήτησή τους.

Κάποιος μπορεί να κοιτάξει ενοχλημένος.

Και τότε έρχεται η γνωστή απάντηση:

«Παιδί είναι».

Σωστά.

Παιδί είναι.

Γι’ αυτό ακριβώς χρειάζεται κάποιον να το εκπαιδεύσει.

Δεν περιμένω από ένα παιδί τεσσάρων, πέντε ή έξι ετών να γνωρίζει από μόνο του όλους τους κοινωνικούς κανόνες.

Περιμένω, όμως, από τον ενήλικα δίπλα του να καταλαβαίνει ότι υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος γύρω του.

Γιατί ο άνθρωπος στο διπλανό τραπέζι μπορεί να εργάστηκε δώδεκα ώρες και να βγήκε για μία ώρα να ηρεμήσει.

Ένα ζευγάρι μπορεί να βρήκε επιτέλους λίγες στιγμές για να μιλήσει.

Κάποιος άλλος μπορεί να θέλησε απλώς να πιει έναν καφέ ήσυχα.

Έχουν και αυτοί το ίδιο δικαίωμα στην ξεκούραση που έχουμε εμείς.

Η γονεϊκή κούραση είναι πραγματική.

Η ανάγκη ενός γονέα να καθίσει λίγο, να μιλήσει, να ξεκουραστεί, είναι απόλυτα κατανοητή.

Όμως η δική μου ανάγκη για ξεκούραση δεν μπορεί να μετατρέπεται αυτομάτως σε υποχρέωση των υπολοίπων να ανεχθούν τα πάντα.

Εδώ ακριβώς αρχίζει η ηθική νοημοσύνη.

Στην απλή σκέψη:

«Αυτό που κάνω εγώ, τι προκαλεί στον άνθρωπο δίπλα μου;»

Η ελευθερία δεν σημαίνει «κάνω ό,τι θέλω»

Νομίζω ότι κάπου μπερδέψαμε δύο εντελώς διαφορετικές έννοιες.

Την ελευθερία με την ασυδοσία.

Θέλουμε τα παιδιά μας ελεύθερα.

Και πολύ σωστά.

Θέλουμε να εκφράζονται.

Να γελούν.

Να παίζουν.

Να έχουν άποψη.

Να μπορούν να λένε «όχι».

Να έχουν αυτοπεποίθηση.

Να μη μεγαλώνουν φοβισμένα.

Αλλά η πραγματική ελευθερία δεν είναι:

«Κάνε ό,τι θέλεις και οι υπόλοιποι ας προσαρμοστούν».

Ελευθερία είναι:

«Μπορείς να είσαι ο εαυτός σου, γνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι δίπλα σου υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι».

Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.

Γιατί αν μάθω στο παιδί μου ότι κάθε επιθυμία του πρέπει να ικανοποιείται επειδή «είναι παιδί», κάποια στιγμή θα πάψει να είναι παιδί.

Θα γίνει έφηβος.

Μετά ενήλικας.

Και τότε ίσως συνεχίσει να πιστεύει ότι το «θέλω» του είναι σημαντικότερο από το «δικαιούμαι» του άλλου.

Και ξαφνικά θα απορούμε:

«Γιατί δεν σέβεται;»

«Γιατί δεν ακούει;»

«Γιατί αντιδρά όταν του βάζουν όρια;»

«Γιατί πιστεύει ότι όλα του ανήκουν;»

Η απάντηση πολλές φορές είναι δυσάρεστη.

Γιατί κάποιος του το δίδαξε.

Όχι με λόγια.

Με συμπεριφορά.

Τα παιδιά παρακολουθούν πολύ περισσότερο απ’ όσο ακούν

Ένα παιδί μπορεί να ξεχάσει δέκα φορές τη συμβουλή:

«Να σέβεσαι τους άλλους».

Δεν θα ξεχάσει, όμως, εύκολα τον τρόπο με τον οποίο ο γονέας μίλησε στον σερβιτόρο.

Θα παρατηρήσει αν πετάξαμε ένα χαρτί στον δρόμο.

Αν παρκάραμε πάνω στη ράμπα επειδή «θα κάνουμε μόνο δύο λεπτά».

Αν μπήκαμε μπροστά στην ουρά.

Αν μιλήσαμε δυνατά σε έναν χώρο όπου όλοι οι υπόλοιποι προσπαθούσαν να είναι διακριτικοί.

Αν αφήσαμε το κινητό μας να παίζει δυνατά σε έναν δημόσιο χώρο.

Αν ζητήσαμε συγγνώμη όταν κάναμε λάθος.

Αν είπαμε «ευχαριστώ».

Αν βοηθήσαμε έναν ηλικιωμένο.

Αν δείξαμε υπομονή.

Αν γελάσαμε εις βάρος κάποιου που δε μοιάζει με εμάς.

Αν μιλήσαμε με περιφρόνηση για έναν άνθρωπο επειδή δεν είχε το δικό μας μορφωτικό, οικονομικό ή κοινωνικό επίπεδο.

Εκεί γίνεται η πραγματική εκπαίδευση.

Γιατί το παιδί δεν εκπαιδεύεται μόνο όταν του μιλάμε.

Εκπαιδεύεται όταν μας κοιτάζει.

«Εμένα δεν με ενοχλεί»

Υπάρχει μία ακόμη φράση που αποκαλύπτει πολλά:

«Εμένα δεν με ενοχλεί».

Μα το θέμα δεν είναι αν ενοχλεί εμένα.

Η ηθική νοημοσύνη αρχίζει ακριβώς τη στιγμή που μπορώ να βγω για λίγο από τον δικό μου εαυτό.

Μπορεί εμένα να μη με ενοχλεί η φασαρία.

Τον άλλον όμως;

Μπορεί εμένα να μη με πειράζει να ακούω μουσική δυνατά.

Τον άνθρωπο που μένει δίπλα;

Μπορεί εμένα να μη με ενοχλεί που το παιδί μου τρέχει ανάμεσα σε ανθρώπους.

Τον ηλικιωμένο που φοβάται μήπως πέσει;

Τον εργαζόμενο που προσπαθεί να μεταφέρει έναν δίσκο;

Τον γονέα που έχει δίπλα του ένα μωρό που μόλις κοιμήθηκε;

Αυτό είναι ενσυναίσθηση.

Να μπορώ να αντιληφθώ μία πραγματικότητα που δεν είναι η δική μου.

Και χωρίς ενσυναίσθηση, η ηθική νοημοσύνη μένει μισή.

Δεν σημαίνει ότι θέλουμε παιδιά φοβισμένα

Και εδώ χρειάζεται μία πολύ σημαντική διευκρίνιση.

Όριο δεν σημαίνει φόβος.

Σεβασμός δεν σημαίνει υποταγή.

Πειθαρχία δεν σημαίνει καταπίεση.

Κοινωνική συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι ένα παιδί πρέπει να κάθεται ακίνητο, αμίλητο και τρομοκρατημένο μήπως ενοχλήσει.

Ένα παιδί πρέπει να παίξει.

Να γελάσει.

Να τρέξει.

Να κάνει θόρυβο.

Να λερωθεί.

Να δοκιμάσει.

Να κάνει λάθη.

Αλλά υπάρχει χώρος και χρόνος για όλα.

Στην παιδική χαρά, το παιδί πρέπει να τρέξει.

Στο γήπεδο, να φωνάξει.

Στην προπόνηση, να εκτονωθεί.

Στη θάλασσα, να παίξει.

Όταν όμως βρίσκεται σε έναν χώρο όπου υπάρχουν άλλοι άνθρωποι, αρχίζει σταδιακά να μαθαίνει κάτι πολύ σημαντικό:

να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στο περιβάλλον χωρίς να χάνει την προσωπικότητά του.

Αυτό δεν περιορίζει ένα παιδί.

Το κοινωνικοποιεί.

Το δύσκολο δεν είναι να πεις «ναι»

Ένα από τα δυσκολότερα πράγματα στη διαπαιδαγώγηση είναι να αντέχεις τη δυσαρέσκεια του παιδιού σου.

Γιατί πολλές φορές είναι πολύ πιο εύκολο να πεις:

«Άσ’ το».

«Μην ασχολείσαι».

«Κάνε του το χατίρι».

«Θα γκρινιάζει τώρα».

«Δεν θέλω να του χαλάσω τη διάθεση».

Όμως η γονεϊκότητα δεν μπορεί να έχει ως μοναδικό στόχο ένα παιδί που είναι συνεχώς ευχαριστημένο.

Ο στόχος είναι κάποτε να έχουμε έναν ενήλικα που μπορεί να λειτουργήσει μέσα σε μία κοινωνία.

Να αντέξει ένα «όχι».

Να περιμένει.

Να μην παίρνει πάντα πρώτος.

Να χάνει χωρίς να καταρρέει.

Να αναγνωρίζει το λάθος του.

Να ζητά συγγνώμη.

Να καταλαβαίνει ότι δεν είναι πάντα το κέντρο της προσοχής.

Και όλα αυτά χτίζονται με μικρές καθημερινές στιγμές.

«Ζήτα συγγνώμη» δεν αρκεί

Ακόμη και η συγγνώμη μπορεί να διδαχθεί λάθος.

Ένα παιδί χτυπάει κάποιο άλλο.

«Πες συγγνώμη».

«Συγγνώμη».

Και τελείωσε.

Όχι.

Το σημαντικότερο δεν είναι η λέξη.

Το σημαντικό είναι να αρχίσει το παιδί να καταλαβαίνει γιατί ζητάει συγγνώμη.

«Κοίταξέ τον. Πόνεσε.»

«Πώς νομίζεις ότι αισθάνθηκε;»

«Τι θα μπορούσες να είχες κάνει διαφορετικά;»

«Τι μπορούμε να κάνουμε τώρα για να διορθώσουμε αυτό που έγινε;»

Αυτό είναι εκπαίδευση ηθικής νοημοσύνης.

Δεν θέλω ένα παιδί που λέει μηχανικά «συγγνώμη» επειδή φοβάται την τιμωρία.

Θέλω ένα παιδί που κάποια στιγμή θα μπορεί να σκεφτεί μόνο του:

«Αυτό που έκανα πλήγωσε κάποιον».

Εκεί γεννιέται η συνείδηση.

Η ηθική νοημοσύνη φαίνεται όταν κανείς δεν σε υποχρεώνει

Είναι εύκολο να είσαι σωστός όταν φοβάσαι την τιμωρία.

Το δύσκολο είναι να επιλέξεις το σωστό όταν θα μπορούσες πολύ εύκολα να κάνεις το αντίθετο.

Να επιστρέψεις κάτι που βρήκες.

Να μην εκμεταλλευτείς έναν πιο αδύναμο.

Να μη γελάσεις μαζί με την παρέα όταν κοροϊδεύει ένα παιδί.

Να υπερασπιστείς εκείνον που μένει μόνος.

Να παραδεχτείς ότι έκανες λάθος, ακόμη κι αν κανείς δεν το είχε καταλάβει.

Να τηρήσεις μία συμφωνία επειδή έδωσες τον λόγο σου.

Αυτός είναι για εμένα ένας πολύ σημαντικός στόχος της ανατροφής.

Όχι απλώς να μεγαλώσουμε παιδιά που συμπεριφέρονται σωστά όταν τα κοιτάμε.

Αλλά ανθρώπους που κάνουν το σωστό όταν δεν τα κοιτάζει κανείς.

Και όταν ο γονέας δεν μπορεί να δεχτεί ούτε μία παρατήρηση;

Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο σημείο.

Υπάρχουν φορές που κάποιος θα πει πολύ ευγενικά:

«Συγγνώμη, μπορείτε λίγο να προσέξετε γιατί ενοχλεί;»

Και αντί ο γονέας να αναρωτηθεί έστω για ένα δευτερόλεπτο μήπως πράγματι συμβαίνει κάτι, ακολουθεί επίθεση.

«Παιδί είναι!»

«Εσένα τι σε πειράζει;»

«Δεν έχεις παιδιά και δεν καταλαβαίνεις».

Ή ακόμη χειρότερα:

«Αν σε ενοχλεί, φύγε».

Εκεί το ζήτημα δεν αφορά πλέον το παιδί.

Αφορά εμάς.

Γιατί η ηθική νοημοσύνη δεν είναι να απαιτώ συνεχώς κατανόηση από τους άλλους.

Είναι να έχω και εγώ την ικανότητα να αναρωτηθώ:

«Μήπως έχει δίκιο;»

Δεν χάνω την αξία μου όταν κάποιος μου κάνει μία παρατήρηση.

Δεν γίνομαι κακός γονέας.

Δεν προσβάλλεται το παιδί μου.

Μπορώ απλώς να πω:

«Έχετε δίκιο. Συγγνώμη.»

Ξέρετε πόσο μεγάλο μάθημα είναι αυτό για ένα παιδί;

Να βλέπει τον πατέρα ή τη μητέρα του να αναγνωρίζει ένα λάθος χωρίς εγωισμό;

Του μαθαίνουμε ότι ο δυνατός άνθρωπος δεν είναι εκείνος που δεν κάνει ποτέ λάθος.

Είναι εκείνος που δεν φοβάται να το παραδεχτεί.

Μερικές φορές δεν μεγαλώνουμε το παιδί που έχουμε σήμερα

Μεγαλώνουμε τον άνθρωπο που θα είναι αύριο.

Αυτό είναι κάτι που ως άνθρωπος που εργάζεται τόσα χρόνια με παιδιά δεν μπορώ να ξεχάσω.

Όταν βλέπω ένα παιδί πέντε ετών, δεν βλέπω μόνο το πεντάχρονο που έχω μπροστά μου.

Βλέπω και τον δεκαπεντάχρονο.

Τον εικοσιπεντάχρονο.

Τον μελλοντικό συνεργάτη κάποιου.

Τον σύντροφο κάποιου.

Ίσως τον αυριανό γονέα.

Τον πολίτη.

Τον άνθρωπο που κάποτε θα πρέπει να συνυπάρξει με εκατοντάδες άλλους ανθρώπους που δεν θα έχουν καμία υποχρέωση να προσαρμόζονται στις απαιτήσεις του.

Και τότε καταλαβαίνεις πόσο σοβαρές είναι οι φαινομενικά μικρές καθημερινές στιγμές.

Το παιδί που δεν ακούει ποτέ «όχι»

Το παιδί που δεν μαθαίνει ποτέ να ακούει «όχι» δεν γίνεται πιο ελεύθερο.

Γίνεται πιο εξαρτημένο από το «ναι».

Και αυτό αργότερα μπορεί να γίνει τεράστιο βάρος.

Γιατί η ζωή θα του πει «όχι».

Ένας φίλος θα του πει όχι.

Μία σχέση θα του πει όχι.

Μία δουλειά θα του πει όχι.

Ένας προπονητής θα του πει ότι πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο.

Ένας καθηγητής θα του βάλει έναν βαθμό που δεν του αρέσει.

Μία ομάδα δεν θα τον επιλέξει.

Κάπου θα χάσει.

Κάπου θα αποτύχει.

Κάπου θα χρειαστεί να περιμένει.

Και τότε;

Αν όλα τα προηγούμενα χρόνια του μάθαμε ότι ο κόσμος πρέπει να απομακρύνει κάθε εμπόδιο από μπροστά του, δεν το προστατεύσαμε.

Το αφήσαμε απροετοίμαστο.

Ο σεβασμός δεν διδάσκεται με διαλέξεις

Δεν χρειάζονται συνεχώς μεγάλα λόγια.

Η ηθική νοημοσύνη καλλιεργείται μέσα από πολύ απλά πράγματα.

«Περίμενε τη σειρά σου.»

«Μάζεψε αυτό που έριξες.»

«Χαιρέτησε.»

«Ευχαρίστησε.»

«Μη διακόπτεις όταν μιλάει κάποιος.»

«Άκουσε και την άλλη πλευρά.»

«Αυτό δεν είναι δικό σου.»

«Δεν γελάμε με αυτόν που δυσκολεύεται.»

«Αν έκανες λάθος, προσπάθησε να το διορθώσεις.»

Και πάνω απ’ όλα:

να τα βλέπει όλα αυτά σε εμάς.

Γιατί δεν μπορώ να απαιτώ από ένα παιδί να μιλάει ευγενικά όταν με ακούει καθημερινά να προσβάλλω τους άλλους.

Δεν μπορώ να του μιλάω για σεβασμό στους κανόνες και να παραβιάζω εγώ όσους δεν με βολεύουν.

Δεν μπορώ να του μιλάω για ενσυναίσθηση όταν η μόνιμη απάντησή μου είναι:

«Κοίτα τη δουλειά σου».

Η κοινωνία αρχίζει από το τραπέζι του σπιτιού

Μιλάμε συχνά για το πώς έχει αλλάξει η κοινωνία.

Για την αγένεια.

Για την έλλειψη σεβασμού.

Για τον εγωκεντρισμό.

Για την επιθετικότητα.

Για παιδιά και εφήβους που δυσκολεύονται να δεχτούν όρια.

Αλλά η κοινωνία δεν είναι κάτι αφηρημένο.

Η κοινωνία είμαστε εμείς.

Και ο αυριανός κόσμος κάθεται σήμερα σε κάποιο οικογενειακό τραπέζι.

Μας ακούει.

Μας κοιτάζει.

Μιμείται τον τρόπο που αντιδρούμε.

Μαθαίνει πώς συμπεριφερόμαστε όταν νευριάζουμε.

Πώς αντιμετωπίζουμε τον πιο αδύναμο.

Πώς μιλάμε για εκείνον που διαφωνεί μαζί μας.

Πώς συμπεριφερόμαστε όταν κανείς δεν μπορεί να μας επιβάλει το σωστό.

Εκεί μπαίνουν τα θεμέλια.

Δεν χρειάζονται τέλειοι γονείς

Και θέλω να είμαι ξεκάθαρος σε κάτι.

Δεν πιστεύω στους τέλειους γονείς.

Δεν υπάρχουν.

Όλοι θα κουραστούν.

Όλοι κάποια στιγμή θα θυμώσουν.

Όλοι θα κάνουν λάθη.

Όλοι κάποτε θα πουν κάτι που μετά θα μετανιώσουν.

Το παιδί δεν χρειάζεται τελειότητα.

Χρειάζεται συνέπεια.

Χρειάζεται αλήθεια.

Χρειάζεται έναν ενήλικα που να μπορεί να πει:

«Έκανα λάθος».

«Σου μίλησα άσχημα».

«Δεν ήταν σωστό αυτό που έκανα».

«Συγγνώμη».

Ξέρετε τι ηθική νοημοσύνη χτίζεται μέσα από αυτές τις τέσσερις λέξεις;

Τεράστια.

Γιατί το παιδί καταλαβαίνει ότι ο σεβασμός δεν είναι μονόδρομος από το παιδί προς τον ενήλικα.

Είναι αμφίδρομος.

Θέλουμε ελεύθερα παιδιά. Αλλά τι σημαίνει πραγματικά ελεύθερα;

Θέλω τα παιδιά ελεύθερα.

Θέλω να έχουν φωνή.

Θέλω να διαφωνούν.

Θέλω να μπορούν να υπερασπίζονται τον εαυτό τους.

Θέλω να μην υποκύπτουν εύκολα στην πίεση.

Θέλω να μπορούν να πουν «όχι» εκεί που πρέπει.

Αλλά ταυτόχρονα θέλω να μπορούν να κοιτάξουν και πέρα από τον εαυτό τους.

Γιατί ένας πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος δεν χρειάζεται να καταπατήσει κανέναν για να αποδείξει την ελευθερία του.

Ξέρει τα όριά του.

Ξέρει τα δικαιώματά του.

Ξέρει όμως και τα δικαιώματα του άλλου.

Αυτός ο άνθρωπος έχει δύναμη.

Όχι επειδή κάνει ό,τι θέλει.

Αλλά επειδή μπορεί να ελέγχει αυτό που θέλει όταν αντιλαμβάνεται ότι βλάπτει κάποιον άλλο.

Αυτό για εμένα είναι πολιτισμός.

Και τελικά, τι παιδί θέλουμε να μεγαλώσουμε;

Ένα παιδί που θα έχει μόνο επιτυχίες;

Ένα παιδί με πτυχία;

Ένα παιδί που θα είναι πρώτο παντού;

Ένα παιδί που θα κερδίζει;

Ή έναν άνθρωπο που, μαζί με όλα αυτά, θα έχει και χαρακτήρα;

Γιατί κάποτε οι βαθμοί τελειώνουν.

Τα μετάλλια μπαίνουν σε ένα συρτάρι.

Τα πτυχία κρεμιούνται σε έναν τοίχο.

Και τότε μένει ο άνθρωπος.

Ο τρόπος που φέρεται.

Ο τρόπος που μιλάει.

Ο τρόπος που αντιμετωπίζει εκείνον που δεν μπορεί να του προσφέρει τίποτα.

Ο τρόπος που στέκεται απέναντι στο σωστό όταν το λάθος είναι ευκολότερο.

Εκεί φαίνεται η πραγματική εκπαίδευση.

Πριν λοιπόν πούμε «τα παιδιά σήμερα…»

Ας κάνουμε μία μικρή παύση.

Και αντί να ρωτήσουμε μόνο:

«Γιατί τα παιδιά δεν σέβονται;»

ας ρωτήσουμε:

«Τι βλέπουν γύρω τους που τους διδάσκει τον σεβασμό;»

Πριν πούμε:

«Τα παιδιά δεν έχουν όρια»,

ας αναρωτηθούμε:

«Ποιος ήταν υπεύθυνος να τους τα διδάξει;»

Πριν πούμε:

«Νοιάζονται μόνο για τον εαυτό τους»,

ας εξετάσουμε πόσες φορές μας είδαν να βάζουμε τον εαυτό μας στη θέση κάποιου άλλου.

Και πριν απαιτήσουμε από ένα παιδί ηθική, σεβασμό και ενσυναίσθηση, ίσως πρέπει να έχουμε το θάρρος να κοιταχτούμε πρώτα εμείς στον καθρέφτη.

Όχι για να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας.

Αλλά για να εξελιχθούμε.

Γιατί η μεγαλύτερη ευθύνη ενός ενήλικα δεν είναι να αποδείξει ότι έχει πάντα δίκιο.

Είναι να δείξει στο παιδί του πώς γίνεται κανείς καλύτερος άνθρωπος.

Και αυτό δεν διδάσκεται μία φορά.

Διδάσκεται κάθε ημέρα.

Σε ένα εστιατόριο.

Σε μία ουρά.

Στον δρόμο.

Στο αυτοκίνητο.

Στο σπίτι.

Στον τρόπο που μιλάμε.

Στον τρόπο που αντιδρούμε.

Στον τρόπο που αναγνωρίζουμε το λάθος μας.

Γιατί τελικά, πριν η ηθική νοημοσύνη γίνει χαρακτηριστικό ενός παιδιού, πρέπει να υπάρξει ως παράδειγμα στους ανθρώπους που μεγαλώνουν δίπλα του.

Η ηθική νοημοσύνη δεν κληρονομείται.

Καλλιεργείται.

Δεν επιβάλλεται.

Διδάσκεται με το παράδειγμα.

Και το πρώτο της σχολείο δεν έχει πίνακα, θρανία ή δασκάλους.

Έχει ένα σπίτι.

«Μην προσπαθείς μόνο να μεγαλώσεις ένα παιδί που θα μπορεί να σταθεί δυνατό απέναντι στον κόσμο. Μεγάλωσε έναν άνθρωπο που θα καταλαβαίνει ότι μέσα στον ίδιο κόσμο στέκονται και άλλοι. Γιατί η πραγματική ελευθερία δεν αρχίζει όταν μπορώ να κάνω ό,τι θέλω. Αρχίζει όταν έχω τη δύναμη να επιλέγω αυτό που θέλω, χωρίς να ξεχνώ ποτέ τον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα μου».

Τριαντάφυλλος Βασίλης 

Προπονητής Καράτε αναγνωρισμένος από την Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και την Παγκόσμια Ομοσπονδία Καράτε (W.K.F), Προπονητής Ειδικής Αγωγής με ειδίκευση στα παιδιά.