Η εσωτερική στροφή
Στον κόσμο του Καράτε, ο ρόλος του Δασκάλου δεν περιορίζεται μόνο στην τεχνική καθοδήγηση. Είναι ένας φορέας νοοτροπίας, πειθαρχίας και ουσιαστικής μεταμόρφωσης. Ωστόσο, όσο σημαντικός κι αν είναι ο εξωτερικός Δάσκαλος, υπάρχει ένας άλλος, βαθύτερος και πιο απαιτητικός: ο Δάσκαλος μέσα σου. Είναι αυτός που δεν διδάσκει με λόγια, αλλά με σιωπές, αυτός που δεν σε επαινεί ούτε σε διορθώνει φωναχτά, αλλά σε καλεί να σταθείς όρθιος μπροστά στις πιο ανεξερεύνητες πτυχές του εαυτού σου. Το να γίνεις ο καλύτερος καθοδηγητής του εαυτού σου δεν είναι θέμα τεχνικής, αλλά εσωτερικής ωρίμανσης. Είναι μια τέχνη, μια στρατηγική ζωής, μια φιλοσοφία ύπαρξης.
Η σιωπηλή καθοδήγηση της ενσυναίσθησης
Η ενσυναίσθηση προς τον ίδιο μας τον εαυτό είναι η βάση πάνω στην οποία οικοδομείται κάθε μορφή εσωτερικής καθοδήγησης. Δεν είναι απλώς αυτοσυμπόνια. Είναι η ικανότητα να ακούμε τις πραγματικές μας ανάγκες, να αναγνωρίζουμε τον εσωτερικό διάλογο χωρίς να τον καταπιέζουμε. Ο Δάσκαλος μέσα μας δεν φωνάζει. Ψιθυρίζει. Και μόνο όταν σιωπήσει ο θόρυβος του εγώ, μπορεί να ακουστεί.
Το να καθοδηγούμε τον εαυτό μας δεν σημαίνει να απαιτούμε απόλυτη πειθαρχία, αλλά να αντιλαμβανόμαστε πότε χρειάζεται επιείκεια και πότε αυστηρότητα. Η εσωτερική ενσυναίσθηση λειτουργεί ως πυξίδα. Διδάσκει πότε πρέπει να επιμείνουμε και πότε να αποσυρθούμε προσωρινά για να ανασυνταχθούμε. Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς κατανόηση.
Ο Δάσκαλος μέσα σου δεν σε προστατεύει από τις δοκιμασίες. Σε προετοιμάζει να σταθείς μπροστά τους με νηφαλιότητα. Και αυτή η νηφαλιότητα γεννιέται όταν παύεις να λειτουργείς παρορμητικά και αρχίζεις να ακούς με πληρότητα. Όχι μόνο τα λόγια, αλλά και τα συναισθήματα που τα συνοδεύουν.
Η ενσυναίσθηση προς τον εαυτό είναι η αφετηρία της γνησιότητας. Ο καθοδηγητής που χτίζεται χωρίς αυθεντικότητα, χτίζεται πάνω σε άμμο. Αντίθετα, ο εσωτερικός Δάσκαλος που αντλεί δύναμη από την κατανόηση του εσωτερικού του κόσμου, έχει τη δύναμη να παραμείνει σταθερός, ακόμη και όταν όλα γύρω του τρέμουν.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία. Είναι η επιστημονικά αποδεδειγμένη γέφυρα ανάμεσα στη συναισθηματική ευφυΐα και την ψυχική ανθεκτικότητα. Όταν μάθεις να αναγνωρίζεις τι νιώθεις και γιατί το νιώθεις, δεν καθοδηγείς απλώς τον εαυτό σου. Τον θεραπεύεις, τον εδραιώνεις και τον εξελίσσεις.
“Η ενσυναίσθηση δεν είναι συναίσθημα, είναι γνωστική δεξιότητα: ο μηχανισμός με τον οποίο ο νους συναντά τον εαυτό του πριν τον διορθώσει.”
Η πειθαρχία της εσωτερικής ευθύνης
Ένας αληθινός Δάσκαλος, είτε εξωτερικός είτε εσωτερικός, δεν επιτρέπει στον μαθητή να παραμένει στάσιμος. Ο εσωτερικός Δάσκαλος χτίζεται με πειθαρχία, όχι ως καταπίεση, αλλά ως μορφή αγάπης. Το να απαιτείς συνέπεια από τον εαυτό σου δεν είναι αυστηρότητα, είναι ένδειξη σεβασμού προς τις δυνατότητές σου.
Η προσωπική καθοδήγηση απαιτεί δέσμευση σε κάτι μεγαλύτερο από τη στιγμιαία άνεση. Όταν εκπαιδεύεις τον εαυτό σου, αναγνωρίζεις πως δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς εσωτερική σύγκρουση. Η άρνηση να κάνεις το δύσκολο σήμερα είναι η υπονόμευση του αυριανού σου εαυτού.
Η καθημερινή άσκηση, είτε σωματική είτε πνευματική, είναι το πεδίο όπου ο εσωτερικός Δάσκαλος ασκεί τη διαπαιδαγώγησή του. Δεν είναι μόνο τα χτυπήματα ή τα λάθη που διορθώνουν. Είναι η σταθερή απόφαση να επιστρέφεις κάθε μέρα, ακόμη και όταν δεν έχεις διάθεση. Εκεί χτίζεται ο χαρακτήρας.
Η πειθαρχία δεν έχει να κάνει μόνο με το να κάνεις πράγματα σωστά, αλλά με το να κάνεις τα σωστά πράγματα, ξανά και ξανά, ακόμη κι όταν δεν φαίνεται αποτέλεσμα. Ο εσωτερικός Δάσκαλος δεν κυνηγά άμεσα την ανταμοιβή. Στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας:
“Δεν το κάνω επειδή θέλω, το κάνω επειδή αυτός είμαι.”
Στην ουσία, η εσωτερική πειθαρχία είναι η στρατηγική αναβάθμισης της προσωπικότητας. Και είναι απολύτως επιστημονικό: οι νευρωνικές συνάψεις του εγκεφάλου ενισχύονται με την επαναλαμβανόμενη δράση. Αυτό σημαίνει ότι κάθε φορά που επιλέγεις να επιμείνεις, δεν αλλάζεις απλώς τη συμπεριφορά σου, αναδομείς τον εγκέφαλό σου.
“Η πειθαρχία δεν είναι τιμωρία του παλιού εαυτού, αλλά δομή αναδόμησης του νευρωνικού σου μέλλοντος.”
Η τέχνη της αυτοπαρατήρησης χωρίς κρίση
Το πιο δύσκολο καθήκον του εσωτερικού Δασκάλου δεν είναι να σε βελτιώσει, αλλά να σε παρατηρήσει χωρίς να σε κατακρίνει. Η αυτοπαρατήρηση είναι η πράξη της συνειδητής παρουσίας, εκεί όπου το φως πέφτει ακόμα και στις πιο σκιασμένες πτυχές της ύπαρξης χωρίς να τις καίει. Δεν μπορείς να εξελίξεις ό,τι δεν έχεις αποδεχτεί.
Ο αυστηρός, κριτικός νους είναι χειρότερος από κάθε εξωτερική κριτική. Ο δάσκαλος μέσα σου χρειάζεται μεταστροφή προοπτικής: να δεις τον εαυτό σου όχι ως ατελή οντότητα που πρέπει να διορθωθεί, αλλά ως δυναμική κατασκευή που αναπτύσσεται μέσα από την κατανόηση και την επανατοποθέτηση.
Η εσωτερική καθοδήγηση περιλαμβάνει και την καλλιέργεια της υπομονής. Ένας αληθινός καθοδηγητής γνωρίζει πως κάθε βήμα έχει τον ρυθμό του. Όταν γίνεσαι αυστηρός με τον εαυτό σου επειδή “δεν έφτασες ακόμα”, αγνοείς την πιο βασική αλήθεια: δεν εκπαιδεύεσαι για να φτάσεις, εκπαιδεύεσαι για να εξελίσσεσαι.
Η αυτοπαρατήρηση χωρίς κρίση δεν σημαίνει εφησυχασμός. Σημαίνει εστίαση. Βλέπω το λάθος όχι για να τιμωρήσω, αλλά για να ανακαλύψω τη βαθύτερη αιτία του. Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς διάγνωση, και δεν υπάρχει διάγνωση χωρίς παρατήρηση απαλλαγμένη από την ανάγκη αυτοεπιβεβαίωσης.
Η μεγάλη τέχνη του εσωτερικού Δασκάλου είναι να κρατά καθρέφτη, όχι μεγεθυντικό φακό. Στον καθρέφτη, βλέπεις την ολότητά σου. Στον φακό, βλέπεις μόνο τη λεπτομέρεια. Μόνο όταν δεις τη συνολική εικόνα σου, μπορείς να προχωρήσεις με ισορροπία, ακρίβεια και σεβασμό.
“Ο εσωτερικός σου Δάσκαλος δεν χρειάζεται αυστηρότητα, χρειάζεται καθαρότητα: η αυτοπαρατήρηση είναι ο φακός μέσα από τον οποίο η εξέλιξη παύει να είναι επιβολή και γίνεται συνειδητή επιλογή.”
Ο δρόμος από τον μαθητή στον Δάσκαλο
Δεν γεννιέσαι καθοδηγητής του εαυτού σου. Γίνεσαι. Μέσα από λάθη, σιωπές, παρατηρήσεις και απλές αλλά γενναίες αποφάσεις. Ο δρόμος του Καράτε διδάσκει πως ο μεγαλύτερος αντίπαλος είναι πάντα ο εσωτερικός: οι φοβίες σου, η αναβλητικότητα σου, η αμφιβολία σου. Όμως μέσα σε όλα αυτά, ζει και ο μεγαλύτερος σου σύμμαχος: ο Δάσκαλος που δεν περιμένει να του πεις τι να κάνει, γιατί γνωρίζει ήδη πού να σε οδηγήσει.
Το να γίνεις καθοδηγητής του εαυτού σου δεν είναι στόχος για λίγους, αλλά αποστολή για κάθε άνθρωπο που θέλει να ζήσει με πληρότητα. Και κάθε φορά που αποφασίζεις να σταθείς με ευθύνη, με καθαρότητα και με συνέπεια απέναντι σε αυτό που είσαι, τιμάς αυτόν τον Δάσκαλο. Και έτσι, ο μαθητής μεταμορφώνεται, σιωπηλά, σε φως για τον ίδιο του τον δρόμο.
“Η καθοδήγηση του εαυτού δεν είναι μηχανισμός ελέγχου, αλλά επιστημονική αρχιτεκτονική εσωτερικής εξέλιξης. Χτίζεται με ενσυναίσθηση, διατηρείται με πειθαρχία και ολοκληρώνεται μέσα από παρατήρηση χωρίς ενοχή. Όταν γίνεις ο Δάσκαλος του εαυτού σου, σταματάς να περιμένεις οδηγίες απ’ έξω, γιατί έχεις αρχίσει να ακούς τις απαντήσεις που σου φωνάζουν από μέσα.”
Τριαντάφυλλος Βασίλης
Προπονητής Καράτε αναγνωρισμένος από την Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και την Παγκόσμια Ομοσπονδία Καράτε (W.K.F), Προπονητής Ειδικής Αγωγής με ειδίκευση στα παιδιά.
