Όταν ο άνθρωπος ξεχνά γιατί ήρθε: Πώς το Καράτε γίνεται ο δρόμος επιστροφής
Υπάρχουν στιγμές στη ζωή του ανθρώπου όπου, μέσα στη βοή της καθημερινότητας, τη φθορά των επιφανειακών επιδιώξεων και την πίεση της κοινωνικής επιβολής, η εσωτερική πυξίδα παύει να δείχνει τον Βορρά. Ο προορισμός ξεθωριάζει, και η πορεία γίνεται μια μηχανική επανάληψη πράξεων που στερούνται νοήματος. Αυτή είναι η λήθη του σκοπού, ένα υπαρξιακό ναυάγιο όπου η ψυχή αποσυνδέεται από την αρχική της πρόθεση, από εκείνο το “γιατί” που δικαιολογεί το “πώς” και το “τι”.
Η απομάκρυνση αυτή δεν είναι απλώς απώλεια μνήμης. Είναι πνευματική αμνησία. Είναι η εσωτερική απομάκρυνση από το νόημα, η λησμονιά του λόγου ύπαρξης, η εγκατάλειψη του κέντρου. Κι όμως, ο δρόμος της επιστροφής υπάρχει. Δεν είναι μονοπάτι στρωμένο με βεβαιότητες, αλλά ένα ταξίδι μέσω της εμπειρίας, της κίνησης, της σιωπής και της πρόθεσης. Και ένα από τα πιο αληθινά μονοπάτια είναι το Καράτε.
Το Καράτε δεν είναι μόνο τέχνη μάχης. Είναι φιλοσοφία, είναι πράξη που γίνεται προσευχή, είναι διαλογισμός εν κινήσει. Είναι ένας καθρέφτης που μας υποχρεώνει να δούμε όχι μόνο τον αντίπαλο αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό. Εκεί, στην επανάληψη του ίδιου kata, στην αναμέτρηση με τον ίδιο μας τον εαυτό στο kihon, στο σπάσιμο των εσωτερικών “ξύλινων σανίδων”, αρχίζουμε να θυμόμαστε. Το σώμα θυμίζει στην ψυχή. Η πράξη θυμίζει στον νου. Και ο άνθρωπος αρχίζει να επανασυνδέεται.
Η Απώλεια της Εσωτερικής Κατεύθυνσης: Όταν Ξεχνάς Ποιος Ήσουν
Ο σύγχρονος άνθρωπος, βυθισμένος σε έναν κόσμο από διαρκή ερεθίσματα, χάνει εύκολα την εσωτερική του κατεύθυνση. Οι ανάγκες του εξωτερικού κόσμου επιβάλλονται, και σταδιακά, η φωνή του εσωτερικού εαυτού γίνεται ψίθυρος. Το άτομο δεν καταλαβαίνει πότε ακριβώς συνέβη η μετατόπιση, πότε έπαψε να λειτουργεί με σκοπό και άρχισε να λειτουργεί από συνήθεια. Κάθε μέρα ξεκινά και τελειώνει χωρίς νόημα, κι έτσι η λήθη δεν έρχεται βίαια αλλά ύπουλα, σαν μια ομίχλη που σβήνει τα ίχνη της διαδρομής.
Η λήθη αυτή δεν είναι απλώς αδυναμία στόχευσης. Είναι εσωτερική αλλοτρίωση. Είναι το σημείο όπου οι πράξεις μας δεν συνδέονται πια με τις αξίες μας, όπου ζούμε χωρίς να επιλέγουμε, αντιδρούμε αντί να δημιουργούμε. Όταν κάποιος ξεχνά γιατί ξεκίνησε, τότε κινδυνεύει να γίνει ένα περίβλημα, ένα σώμα που κινείται αλλά δεν ζει. Η απώλεια αυτή συχνά ντύνεται με φαινομενική κανονικότητα: επαγγελματική επιτυχία, κοινωνική αποδοχή, καθημερινές νίκες. Όμως στο βάθος παραμένει το κενό.
Η απώλεια του σκοπού εκδηλώνεται και στο σώμα. Οι κινήσεις γίνονται άψυχες, το βλέμμα χάνει την πυγμή, το βήμα χάνει την κατεύθυνση. Το σώμα, ως αντανάκλαση του ψυχικού μας τοπίου, μαρτυρά την απομάκρυνση από το αυθεντικό. Το Καράτε αναγνωρίζει αυτή τη σιωπηλή παρακμή, δεν τη δικάζει, αλλά τη φωτίζει. Το dojo γίνεται ο χώρος όπου το σώμα αρχίζει να θυμάται. Όχι απλώς τις τεχνικές, αλλά την αίσθηση του “γιατί” κάποτε ξεκίνησε να κινείται.
Η αποξένωση είναι και μια μορφή πένθους. Πενθούμε για τον εαυτό που εγκαταλείψαμε, για το όραμα που θυσιάσαμε στον βωμό της αποδοχής, για το κάλεσμα που κάποτε ακούσαμε αλλά αργότερα φιμώσαμε. Όμως το πένθος αυτό, αν το δούμε κατάματα, μπορεί να μετατραπεί σε κάλεσμα αφύπνισης. Δεν είναι κάθε λήθη τελική, μπορεί να είναι πρόλογος επιστροφής. Όταν η ψυχή σιωπά, δεν σημαίνει πως έχει σβήσει, αλλά πως περιμένει.
Η αναγνώριση της απώλειας είναι το πρώτο βήμα. Είναι η στιγμή που ο ασκούμενος στο Καράτε συνειδητοποιεί ότι η επιστροφή δεν απαιτεί χρόνο, αλλά συνειδητότητα. Χρειάζεται παύση, ειλικρίνεια και το θάρρος να αντικρίσει τον καθρέφτη χωρίς μάσκα. Το Καράτε δεν του λέει τι να γίνει, τον ρωτά αν θυμάται ποιος είναι. Και αυτή η ερώτηση, αν απαντηθεί χωρίς άμυνες, μπορεί να γίνει η αρχή μιας αληθινής επανασύνδεσης.
“Όταν η κατεύθυνση χάνεται, δεν χρειάζεσαι νέο δρόμο, χρειάζεσαι σιωπή για να ακούσεις ξανά τον παλιό σου σκοπό.”
Η Τέχνη της Επανένωσης: Όταν το Καράτε Ανασύρει τον Σκοπό από τη αποξένωση
Η επανένωση με τον σκοπό δεν είναι ποτέ μια πράξη βιασύνης. Είναι μια διαδικασία επανεκπαίδευσης της ψυχής, μέσω του σώματος. Το Καράτε, με την ακριβή του δομή, την επανάληψη και τη ρυθμική πειθαρχία, λειτουργεί σαν ένας παλμός που επαναφέρει σταδιακά την καρδιά εκείνου που έχει ξεχάσει να νιώθει. Δεν είναι απλώς μια πολεμική τέχνη, είναι μια γλώσσα που μιλά στα κενά της συνείδησης. Όσο πιο πολύ επιμένει ο ασκούμενος να επανέρχεται στον δρόμο, τόσο περισσότερο αφαιρούνται οι σκόνες της λήθης.
Κάθε τι στο Καράτε, δεν είναι επανάληψη για την τελειότητα του τύπου, αλλά μια βαθμιαία επιστροφή προς την ουσία. Οι κινήσεις, στην αρχή μηχανικές, σταδιακά φορτίζονται με νόημα. Και εκεί, στο απλό, εμφανίζεται ξανά η μνήμη του σκοπού. Δεν έχει σημασία ποιος ήταν κάποτε ο άνθρωπος, αυτό που έχει σημασία είναι ότι μέσα από την πρακτική θυμάται ξανά την αξία του να υπάρχει με επίγνωση. Το σώμα διδάσκει τον νου και ο νους ανοίγει χώρο στην ψυχή να επανεμφανιστεί.
Η διαδικασία αυτή δεν είναι ευθύγραμμη ούτε εύκολη. Συχνά ο πόνος κάνει την εμφάνισή του, όχι ο σωματικός, αλλά εκείνος ο παλιός, που χρόνια πριν καταγράφηκε στις αρθρώσεις και στους μυς. Το Καράτε τον ανασύρει όχι για να τιμωρήσει, αλλά για να λυτρώσει. Εκείνος που τολμά να μείνει στη διαδικασία, αναγνωρίζει ότι η επιστροφή στον σκοπό δεν είναι παλινδρόμηση, αλλά μεταμόρφωση. Δεν επιστρέφεις για να γίνεις ο παλιός σου εαυτός, επιστρέφεις για να τον κατανοήσεις και να τον ξεπεράσεις.
Ο δάσκαλος, σε αυτό το στάδιο, παίζει τον ρόλο του καθρέφτη. Δεν διδάσκει μόνο τεχνικές, ενσαρκώνει έναν τρόπο να υπάρχει κανείς με σταθερότητα, σιωπηλή δύναμη και ουσία. Ο μαθητής παρατηρεί και, μέσα από αυτή την παρατήρηση, αρχίζει να επαναδομεί τη δική του εσωτερική στάση. Δεν του επιβάλλεται κάποιος σκοπός, ανακαλύπτει τον δικό του, μέσα από την πράξη. Και αυτός ο σκοπός δεν είναι στατικός· είναι μια συνεχής ερώτηση: «Ποιος είμαι σήμερα και ποιος επιλέγω να γίνω;»
Το Καράτε γίνεται ο ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα σε εκείνον που υπήρξε και σε εκείνον που προσπαθεί να γίνει. Σαν γέφυρα που ενώνει το ξεχασμένο με το αναδυόμενο. Εκεί, στις σιωπές ανάμεσα στις αναπνοές, ξανακούγεται ο σκοπός: όχι ως έντονη διακήρυξη, αλλά ως ήσυχη, βαθιά εσωτερική γνώση. Ο ασκούμενος που έμεινε, που ίδρωσε, που λύγισε αλλά δεν εγκατέλειψε, αρχίζει να θυμάται. Και η μνήμη αυτή δεν είναι του νου· είναι της ψυχής.
“Η αλήθεια του σκοπού δεν ανακαλείται με λέξεις, αλλά με ιδρώτα, σιωπή και συνεχή επιστροφή στο παρόν του σώματος.”
Από τη αποξένωση στην Παρουσία:
Το Καράτε ως Ενσυνείδητη Πράξη Ζωής
Η επιστροφή στον σκοπό ολοκληρώνεται μόνο όταν αυτός παύει να είναι μια ιδέα και γίνεται τρόπος ύπαρξης. Το Καράτε, στην ώριμη του μορφή, παύει να είναι ένας χώρος μάθησης και μετατρέπεται σε ένα πεδίο βίωσης. Δεν μαθαίνεις πια απλώς τεχνικές, αλλά καλείσαι να ζήσεις μέσα από αυτές. Η πειθαρχία δεν είναι πια προσπάθεια, είναι φυσική ροή. Ο ασκούμενος δεν “θυμάται” γιατί ήρθε. Το έχει ενσωματώσει. Η λήθη έχει υποχωρήσει και η παρουσία έχει λάβει τη θέση της.
Η βαθιά παρουσία που καλλιεργείται μέσα στο dojo δεν περιορίζεται εκεί. Διαχέεται σιγά σιγά σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας. Ο μαθητής που κάποτε αμφέβαλλε για τον εαυτό του, τώρα κοιτάει τον κόσμο με σταθερό βλέμμα. Δεν έχει γίνει τέλειος. Έχει, όμως, συμφιλιωθεί με το ατελές του. Και σε αυτή τη συμφιλίωση, βρίσκεται η ελευθερία. Το Καράτε δεν του έδωσε απαντήσεις, του έμαθε να στέκεται με θάρρος μέσα στην ερώτηση της ύπαρξής του.
Αυτή η μετάβαση είναι λεπτή. Δεν έχει ήχο, δεν ανακοινώνεται. Είναι μια μετακίνηση από το εξωτερικό στο εσωτερικό, από το «πρέπει» στο «επιλέγω», από τη λήθη στη συνειδητή πράξη. Ο μαχητής που κάποτε ξεκίνησε από ανάγκη, καταλήγει να γίνεται παράδειγμα. Όχι για τους άλλους, αλλά επειδή η ύπαρξή του φέρει μια ακρίβεια που δεν μπορεί να κρυφτεί. Το σώμα του μιλά με καθαρότητα, η κίνησή του εμπεριέχει την ηρεμία της αποδοχής.
Σε αυτό το στάδιο, ο σκοπός παύει να είναι κάτι που αναζητάς. Είναι κάτι που ζεις. Και η πράξη γίνεται προσευχή. Κάθε χτύπημα, κάθε υπόκλιση, κάθε ανάσα, είναι έκφραση ευγνωμοσύνης για τη διαδρομή. Ο ασκούμενος δεν έχει ξεχάσει πια, έχει αναγεννηθεί μέσα από την ίδια την πράξη της μνήμης. Δεν πρόκειται για επιστροφή στο παρελθόν, αλλά για πλήρη παρουσία στο παρόν. Η λήθη μετατράπηκε σε εγρήγορση. Ο νους έγινε φίλος. Το σώμα, σύμμαχος. Και η ψυχή, φάρος.
Το Καράτε σε αυτή τη φάση δεν είναι τίποτα λιγότερο από μια φιλοσοφία ενσώματης ζωής. Δεν σε προστατεύει μόνο από εξωτερικούς κινδύνους, σε προστατεύει από τον χειρότερο εχθρό, την ίδια σου τη διάσπαση. Ο άνθρωπος που θυμήθηκε τον σκοπό του, δεν αναζητά επιβεβαίωση. Κινείται σιωπηλά, αλλά η παρουσία του είναι εκκωφαντική. Και αυτή είναι η ύψιστη νίκη: όχι να κερδίσεις κάποιον άλλο, αλλά να επιστρέψεις εκεί όπου η ζωή σου αποκτά ξανά νόημα.
“Ο αληθινός πολεμιστής δεν θυμάται γιατί ήρθε, γίνεται η ζωντανή απόδειξη του γιατί άξιζε να έρθει.”
Υπάρχουν στιγμές στη ζωή του κάθε ανθρώπου που κοιτάει γύρω του και νιώθει πως κάτι λείπει. Όχι υλικά. Κάτι πιο βαθύ. Σαν μια αόρατη ρωγμή στην ύπαρξη που ούτε φαίνεται ούτε κατονομάζεται εύκολα, αλλά υπάρχει. Είναι η λήθη του σκοπού. Η αφόρητη σιωπή που καταπίνει το “γιατί” της ζωής. Και όσο αυτή η σιωπή μεγαλώνει, ο άνθρωπος απομακρύνεται από τον εαυτό του. Γίνεται σκιά σε έναν κόσμο που κάποτε τον περίμενε να γίνει φως.
Το Καράτε δεν είναι απλώς μια τέχνη. Είναι ένα προσκλητήριο αφύπνισης. Ένας καθρέφτης που δεν δείχνει μόνο τη μορφή, αλλά αποκαλύπτει το νόημα. Μέσα από τον κόπο, τον πόνο, την επανάληψη, τη σιωπή, τον ιδρώτα και την ταπεινότητα, ο άνθρωπος αρχίζει να θυμάται. Θυμάται πως ήρθε σε αυτή τη ζωή για να προσφέρει, να μάθει, να μετασχηματιστεί. Θυμάται πως ο σκοπός του δεν είναι να νικήσει, αλλά να εξυψωθεί. Να γίνει η καλύτερη εκδοχή του εαυτού του, όχι από ανάγκη, αλλά από αλήθεια.
Δεν υπάρχει πιο βαθιά πράξη αυτογνωσίας από την απόφαση να επιστρέψεις. Όχι γεμάτος τύψεις για τη αποξένωση, αλλά με ευγνωμοσύνη για την ευκαιρία να ξαναθυμηθείς. Ο άνθρωπος που ξεχνά δεν χάνει, χάνεται. Μα εκείνος που τολμά να γυρίσει, ακόμα και όταν όλα δείχνουν χαμένα, γίνεται ένας αληθινός μαχητής ζωής.
Και τελικά, το Καράτε σε διδάσκει κάτι υπέροχο: πως η επιστροφή στον σκοπό δεν γίνεται με λόγια, γίνεται με στάση. Με κάθε κίνηση. Με κάθε ανάσα. Με κάθε απόφαση να σταθείς εκεί που είσαι, να κοιτάξεις μέσα σου και να θυμηθείς: Ήρθα για να ζήσω. Ήρθα για να μάθω. Ήρθα για να θυμηθώ ποιος είμαι.
“Η απώλεια του σκοπού είναι η πρόκληση της ζωής, η επιστροφή, όμως, είναι η πιο γενναία επιλογή του ανθρώπου που αρνείται να ζήσει χωρίς ψυχή.”
“Η αποξένωση δεν είναι απώλεια, είναι πρόκληση. Μια σιωπηλή κλήση του νου να επιστρέψει στην καρδιά. Το Καράτε δεν υπενθυμίζει απλώς τον σκοπό, τον μορφοποιεί ξανά και ξανά μέσα από την πράξη, έως ότου ο σκοπός πάψει να είναι ιδέα και γίνει τρόπος ύπαρξης. Όταν ο άνθρωπος πάψει να αναζητά τον δρόμο και αρχίσει να περπατά ως ο ίδιος ο δρόμος, τότε ο νους, το σώμα και η ψυχή σμίγουν σε μια αρμονική συνείδηση: εκεί όπου η αδιαφορία παύει και η αλήθεια ξεκινά.”
Τριαντάφυλλος Βασίλης
Προπονητής Καράτε αναγνωρισμένος από την Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και την Παγκόσμια Ομοσπονδία Καράτε (W.K.F), Προπονητής Ειδικής Αγωγής με ειδίκευση στα παιδιά.
