Σε έναν κόσμο γεμάτο απαιτήσεις, φωνές, κανόνες και συγκρούσεις, ο άνθρωπος συχνά στέκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα σε δύο δυνάμεις που παλεύουν μέσα του: το “πρέπει” και το “θέλω”. Το “πρέπει” είναι η φωνή της κοινωνίας, της οικογένειας, των κανόνων και των εξωτερικών προσδοκιών. Το “θέλω” είναι ο ψίθυρος της ψυχής, η ανάγκη για αυθεντικότητα, ελευθερία και προσωπική ολοκλήρωση. Όταν αυτά τα δύο βρίσκονται σε ρήξη, ο άνθρωπος καταρρέει, όταν όμως εναρμονίζονται, γεννιέται η εσωτερική πυξίδα, εκείνη η σπάνια ικανότητα να επιλέγεις με σοφία, να ζεις με ακεραιότητα και να πορεύεσαι με γαλήνη.
Το καράτε, με την φιλοσοφία του, δεν είναι απλώς μια τέχνη μάχης. Είναι ένα μονοπάτι αυτογνωσίας. Μας διδάσκει να στέκουμε ισορροπημένοι ανάμεσα στην πειθαρχία και την επιθυμία. Να ακούμε όχι μόνο το εξωτερικό “πρέπει”, αλλά και το εσωτερικό “θέλω”, και να καλλιεργούμε τη σοφία να τα παντρέψουμε σε ένα μονοπάτι αυθεντικής ζωής. Η εσωτερική πυξίδα δεν προσφέρεται, χτίζεται. Και το καράτε, μέσα από την άσκηση του σώματος και την καλλιέργεια του νου, γίνεται εργαλείο ακριβείας για να τη σχηματίσει.
Όταν ο ασκούμενος στο καράτε έρθει αντιμέτωπος με το δίλημμα του καθήκοντος έναντι της επιθυμίας, η τέχνη τον καθοδηγεί στην εσωτερική σιγή, εκεί όπου αναβλύζει η αλήθεια του. Μέσα από την επανάληψη, τη σιωπηλή αυτοπαρατήρηση και την πειθαρχία, μαθαίνει να αφαιρεί τον θόρυβο του έξω κόσμου και να ακούει εκείνο το ανεπαίσθητο, αλλά σταθερό, εσωτερικό “ναι”.
Το “Πρέπει”: Η Δομή του Εξωτερικού Κόσμου
Η κοινωνία μάς μαθαίνει από πολύ νωρίς ότι υπάρχουν κανόνες που πρέπει να ακολουθήσουμε: να είμαστε ευγενικοί, αποδοτικοί, υπάκουοι, επιτυχημένοι. Το “πρέπει” γεννιέται ως μηχανισμός επιβίωσης μέσα σε ένα οργανωμένο σύστημα και πράγματι, είναι αναγκαίο. Όμως όταν γίνεται εμμονή, μετατρέπεται σε φορτίο που στραγγίζει την ψυχή από χαρά, δημιουργικότητα και ταυτότητα.
Στην τέχνη του καράτε, το “πρέπει” είναι παρόν με τη μορφή πειθαρχίας, σεβασμού, τάξης. Όμως δεν είναι ποτέ τυφλό. Ο δάσκαλος δεν επιβάλλει, καθοδηγεί. Οι κανόνες δεν καταστέλλουν, φωτίζουν την πορεία. Το “πρέπει” στο dojo δεν είναι η φωνή ενός αυστηρού εξουσιαστή, αλλά η ηχώ αιώνων σοφίας που βοηθά τον ασκούμενο να χτίσει χαρακτήρα.
Πολλοί άνθρωποι σήμερα καταρρέουν κάτω από την πίεση εξωτερικών προσδοκιών. Ζουν ζωές που δεν τους ανήκουν, παλεύοντας να ανταποκριθούν σε ρόλους που δεν επέλεξαν. Το “πρέπει” γίνεται μάσκα. Και το κόστος είναι βαρύ: εσωτερικό κενό, αποξένωση, απουσία νοήματος.
Η εσωτερική πυξίδα δεν ακυρώνει το “πρέπει”, αλλά το επαναπροσδιορίζει. Ο καρατέκα μαθαίνει να ρωτά: “Αυτό που μου ζητείται, εξυπηρετεί την αλήθεια μου ή με απομακρύνει από αυτήν;” Μαθαίνει να πειθαρχεί, αλλά όχι να υποτάσσεται, να σέβεται, αλλά όχι να σβήνει τον εαυτό του. Το καράτε τον διδάσκει να ενσωματώνει το “πρέπει” μέσα από το φίλτρο της συνειδητότητας.
“Η πειθαρχία δεν είναι η άρνηση του εαυτού, αλλά η τέχνη να τον χτίζεις με σεβασμό και συνείδηση. Το “πρέπει” δεν είναι φωνή καταναγκασμού, είναι η ερώτηση που σε οδηγεί στην αλήθεια, όταν έχεις το θάρρος να απαντήσεις ειλικρινά.”
Το “Θέλω” – Ο Ψίθυρος της Αυθεντικότητας
Το “θέλω” γεννιέται από τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι η φωνή της επιθυμίας, της δημιουργικότητας, του πάθους, της εσωτερικής κλίσης. Όταν αγνοείται, ο άνθρωπος μαραζώνει, όταν τιμάται, ανθίζει. Κι όμως, σε έναν κόσμο που συχνά ενισχύει την προσαρμογή αντί της αυθεντικότητας, το “θέλω” μετατρέπεται σε πολυτέλεια που δύσκολα τολμά κανείς να ακολουθήσει.
Ο μαθητής στο καράτε, στην αρχή της πορείας του, μπορεί να ξεκινήσει με ένα απλό “θέλω”: να μάθει να αμύνεται, να δυναμώσει, να γίνει καλύτερος. Με τον καιρό όμως, η εσωτερική φλόγα γίνεται πιο συγκεκριμένη. Το “θέλω” ωριμάζει. Θέλει να βελτιώσει τον χαρακτήρα του, να κατακτήσει την εσωτερική αρμονία, να γνωρίσει τον εαυτό του. Και το καράτε του προσφέρει το μονοπάτι, όχι επιβάλλοντας, αλλά αποκαλύπτοντας.
Πολλοί φοβούνται το “θέλω” γιατί κουβαλά την απαίτηση για ευθύνη. Είναι εύκολο να πεις “έτσι έπρεπε να γίνει” και να αποδώσεις τις επιλογές σου στην κοινωνία ή στη συγκυρία. Αλλά το “θέλω” απαιτεί ανάληψη ευθύνης. Να αναγνωρίσεις ποιος είσαι, τι χρειάζεσαι, και να πορευτείς με συνέπεια, ακόμα κι αν οι άλλοι δεν εγκρίνουν την πορεία σου.
Το καράτε δεν καλλιεργεί την επιθυμία για χάρη της επιθυμίας. Αντιθέτως, μαθαίνει τον ασκούμενο να διακρίνει το επιφανειακό “θέλω” από το ουσιαστικό. Όταν κάθεσαι στη σιωπή του dojo, ακούς βαθύτερα. Εκεί αποκαλύπτεται το “θέλω” που δεν είναι επιθυμία, αλλά αποστολή.
“Το αυθεντικό “θέλω” δεν είναι επιθυμία φυγής, αλλά πυξίδα επιστροφής στον εαυτό. Όταν η επιθυμία συνομιλεί με την εσωτερική σιωπή, τότε γεννιέται ο δρόμος της αυθεντικής δράσης.”
Η Εσωτερική Πυξίδα: Η Σύνθεση που Λυτρώνει
Η εσωτερική πυξίδα δεν είναι κάτι που υπάρχει έτοιμο. Είναι μία συνεχής διαδικασία σύνθεσης ανάμεσα στο “πρέπει” και στο “θέλω”. Όταν το ένα επικρατεί ανεξέλεγκτα, ο άνθρωπος χάνει την ισορροπία του. Μόνο η ευθυγράμμιση των δύο, μέσα από την αυτογνωσία, οδηγεί σε ψυχική υγεία και γαλήνη.
Το καράτε δεν σε ωθεί να διαλέξεις στρατόπεδο. Σε μαθαίνει να σταθείς ανάμεσα στις δύο δυνάμεις, όπως ακριβώς στέκεσαι στη σταθερή σου στάση πριν ξεκινήσεις ένα kata. Δεν είναι μάχη μεταξύ αντιθέτων, είναι χορός. Ο καρατέκα δεν σβήνει τον εαυτό του για να συμμορφωθεί, ούτε απορρίπτει την πειθαρχία για να είναι αυθεντικός. Τους συμφιλιώνει μέσα του.
Η εσωτερική πυξίδα λειτουργεί μόνο όταν ο άνθρωπος ασκείται στην ενσυναίσθηση και την αλήθεια. Το καράτε προσφέρει τις συνθήκες για να αναγνωρίσεις τα βαθύτερα σου στρώματα. Μέσα από την επανάληψη, την κόπωση, την ταπείνωση και την πρόοδο, το άτομο μαθαίνει να ξεχωρίζει τι είναι πραγματικό μέσα του.
Η μεγαλύτερη ελευθερία δεν είναι να κάνεις ό,τι θέλεις, ούτε να ζεις όπως “πρέπει”. Είναι να γνωρίζεις ποιος είσαι και να πράττεις με βάση αυτή τη γνώση. Το καράτε δεν προσφέρει απαντήσεις. Σου προσφέρει τον καθρέφτη και τη διαδικασία για να τις βρεις μόνος σου.
“Η εσωτερική πυξίδα δεν δείχνει ποτέ προς το έξω. Στρέφεται μέσα, στην ενότητα της συνείδησης. Εκεί όπου η επιθυμία γίνεται καθήκον και το καθήκον, ελευθερία.”
Δεν είμαστε μόνο ό,τι κάνουμε, είμαστε ό,τι αποφασίζουμε όταν βρισκόμαστε στο μεταίχμιο. Εκεί, ανάμεσα στην ενοχή του “πρέπει” και την παρόρμηση του “θέλω”, χτίζεται η ηθική μας ταυτότητα. Όταν μάθουμε να σταθούμε σ’ εκείνο το λεπτό σημείο, με ηρεμία, επίγνωση και τόλμη, τότε αποκτούμε δύναμη. Μια δύναμη αθόρυβη, σταθερή, αδιάσειστη. Μια δύναμη που δεν κραυγάζει, αλλά μεταμορφώνει.
Το καράτε είναι ο καθρέφτης αυτής της πορείας. Μας διδάσκει να ακούμε, να περιμένουμε, να δρούμε με εσωτερικότητα. Δεν είναι απλώς ένα σύστημα τεχνικών, είναι μια διαρκής πρόσκληση προς τον εαυτό. Αν θέλουμε έναν κόσμο πιο ειρηνικό, πιο ανθρώπινο, πιο αυθεντικό, ας ξεκινήσουμε να διδάσκουμε στα παιδιά μας όχι μόνο τι πρέπει, αλλά και πώς να αφουγκράζονται αυτό που θέλουν. Και πάνω απ’ όλα, πώς να χτίζουν την πυξίδα που θα τα οδηγήσει εκεί.
Η ζωή δεν ζητά να διαλέξεις στρατόπεδο. Ζητά να μάθεις να πορεύεσαι με αξιοπρέπεια ανάμεσα στις φωνές. Και το καράτε, όπως κάθε σοφή τέχνη, σου δείχνει πώς να περπατάς σιωπηλά, αλλά σταθερά, προς το φως.
“Όταν το “πρέπει” και το “θέλω” παύουν να ανταγωνίζονται και αρχίζουν να συνομιλούν, γεννιέται ο άνθρωπος που ζει αληθινά. Το καράτε είναι το μέσο: σμιλεύει την ηθική, ευθυγραμμίζει την εσωτερική πυξίδα και μετατρέπει τον εσωτερικό διάλογο σε συνειδητή ζωή.”
Τριαντάφυλλος Βασίλης
Προπονητής Καράτε αναγνωρισμένος από την Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και την Παγκόσμια Ομοσπονδία Καράτε (W.K.F), Προπονητής Ειδικής Αγωγής με ειδίκευση στα παιδιά.
